Sài Gòn

“Sài Gòn” và “Gia Định”, cả hai cái tên thân thương này đều đã không còn được sử dụng như tên chính thức của vùng đất mà ngày nay là Thành phố Hồ Chí Minh. Tuy vậy, mỗi tên gọi đều gợi lên những ký ức, hoài niệm khác nhau đối với mỗi người dân thành phố này.

“Gia Định là nhớ, Sài Gòn là thương” được chia làm hai phần như một thước phim xuyên suốt với hai màu sắc khác nhau. Nếu phần “Gia Định là nhớ” như một thước phim trắng đen ghi lại khung cảnh sơ khai của vùng Gia Định lúc người Pháp vừa đặt chân đến; thì trái lại, phần “Sài Gòn là thương” lại như một thước phim màu miêu tả một Sài Gòn náo nhiệt, phồn hoa, đầy sức sống từ cuối thập niên 1950 đến ngày hôm nay.

Trong phần 1, “Sài Gòn là thương”, khởi đầu từ đường Nguyễn Huệ - một trong những con đường lâu đời của Sài Gòn, tác giả, nhà báo Cù Mai Công dẫn dắt bạn đọc phát hiện nhiều điều mới mẻ về nguồn gốc của chợ Bến Thành, về nếp sinh hoạt người Sài Gòn xưa. Và bạn cũng sẽ được khám phá về “chợ Cũ” có tuổi đời hơn nửa thế kỷ. Đặc sắc nhất là mảng ẩm thực của cả ba nền văn hóa Việt, Hoa, Pháp như cà phê dĩa, thịt quay bánh mì, cơm thố… qua lời miêu tả hấp dẫn của tác giả sẽ khiến cho bạn… phát thèm.

Trái ngược với không khí phố chợ náo nhiệt của đường Nguyễn Huệ là một không gian xanh mát, yên tĩnh của đường Phạm Ngọc Thạch, vốn là “khung trời đại học” nổi tiếng trong thi ca trước 1975. Với cách kể chuyện sinh động và tài tình của một nhà báo, tác giả tiếp tục dẫn bạn đi vào những câu chuyện cũ qua hồi ức của những cư dân lâu đời sống gần khu vực hồ Con Rùa, hoặc qua những kỷ niệm, tình yêu tuổi học trò của những cựu sinh viên trường Luật, Kiến trúc, Văn khoa…

Sống đủ lâu tại thành phố này, ắt hẳn ai cũng sẽ ít nhiều thắc mắc: Tại sao Sài Gòn lại ngập nước mỗi khi trời mưa lớn? Tại sao Sài Gòn gắn liền với những con hẻm nhỏ ngoằn nghèo chẳng theo một trật tự quy hoạch nào? Tại sao vẫn còn nhiều căn nhà sàn trên các kinh rạch giữa một thành phố từng được mệnh danh là “hòn ngọc Viễn Đông”? Trong phần 2, “Gia Định là nhớ”, bạn sẽ hiểu được căn nguyên của nhiều vấn đề “thời sự” ngày nay của thành phố này.

Cụ thể, loạt bài về quy hoạch Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định sẽ cho bạn đọc hình dung được cái nhìn toàn cảnh theo dòng thời gian về hình dáng của Sài Gòn từ những ngày đầu cho đến nay: từ những trục đường cơ bản đầu tiên của công trình sư Trần Văn Học bao quanh thành Phiên An, rồi người Pháp loay hoay với nhiều đề án quy hoạch dẫn đến việc liên tục đào lấp các kinh rạch, cho đến tình trạng “tự quy hoạch” của người dân tại Sài Gòn sau năm 1965 khi cuộc chiến tranh leo thang…

Không chỉ về quy hoạch đường xá, bạn đọc còn được biết thêm về kiến trúc đặc trưng của Sài Gòn trước 1975 qua các phân đoạn viết về những công trình tiêu biểu của văn phòng kiến trúc sư Nguyễn Văn Hoa, hoặc hồ Con Rùa với thiết kế độc đáo của kiến trúc sư Nguyễn Kỳ.

Và những ai đã từng yêu mến Cù Mai Công qua những bài viết về Ông Tạ, Tân Bình (khu vực tác giả sinh ra và lớn lên) sẽ tiếp tục được thỏa mãn với loạt ba bài viết về Nhà thờ Chí Hòa, Rạch Nhiêu Lộc và Rừng cao su cuối cùng của Sài Gòn - Gia Định với lượng thông tin quý hiếm và chi tiết đến không ngờ.

Không chỉ là nhân chứng sống một thời của Sài Gòn, tác giả còn là một nhà nghiên cứu “có hạng” khi có nhiều phát hiện bất ngờ, mới mẻ từ kho tư liệu cũ. Và trong suốt quyển sách “Gia Định là nhớ, Sài Gòn là thương”, bạn đọc hẳn sẽ nhận ra rằng dù là bài viết về “sân nhà” Ông Tạ hay về khu Sài Gòn, Chợ Lớn, Thủ Đức, hình như ta thấy không có nơi nào trong thành phố này mà chưa từng có bước chân của Cù Mai Công.

“… 23 giờ đêm 30, các nhà thờ xong lễ nửa đêm, các chùa thơm phức mùi hương trầm... Cả Ông Tạ im lặng trong đêm, chỉ còn mùi nhang trầm trên bàn thờ Chúa, bàn thờ Phật, bàn Thiên ngoài trời. Ông bà, bố mẹ réo con về khi những tiếng pháo lẻ đã lác đác, ngày càng nhiều.

Chắc chắn Ông Tạ là một trong những vùng pháo nổ nhiều nhất Sài Gòn - Gia Định, không kém Chợ Lớn. Giàu nghèo gì cũng ít là một phong, thường cả thước. Những nhà cao tầng khu ngã ba có nhà nổ cả chục thước. Đường sá ngập hồng xác pháo, không ai quét dọn, xe cộ qua lại cuốn tung. Người đi lễ nhà thờ, chùa, chúc Tết đầu năm, chân đi như reo trên màu hồng pháo...

Những ngày này, từ sáng sớm đến gần nửa đêm, dọc đường Phạm Văn Hai, hai bên đường Cách Mạng Tháng Tám, dài mấy trăm mét hai bên ngã ba, cả một trời xuân, mùa Tết Ông Tạ vẫn ê hề lá dong, bánh chưng, dưa hành, kẹo lạc... từ sáng tới tối, tấp nập hơn nhiều chợ khác. Nhiều nhà thờ, nhà chùa trưng bày lộng lẫy, Tết lắm. Khuôn viên sân nhà thờ Tân Sa Châu những ngày này, qua cổng như bước vào một làng quê ngày Tết.

Như ngày nào ông bà chúng ta, cha mẹ họ mới lần đầu bước chân đến đây, mái tranh - vách ván - nền đất nện, lập ‘làng Ông Tạ...”

- Cù Mai Công

Không ai có thế nói hết Sài Gòn có bao nhiêu cái chợ, ý tôi là chợ chính thức được bản đồ ghi nhận chứ không kể các chợ chồm hổm, chợ chiều, chợ chạy, chợ lạc xoong, chợ chìm, chợ đen, chợ ... búa. Sài Gòn nhiều chợ lắm, từ lớn lớn như chợ Bình Tây, chợ Bến Thành, chợ An Đông đến nho nhỏ như cái chợ phường, chợ xóm, từ chợ bán buôn từng mặt hàng riêng biệt như chợ vải, chợ cá, chợ hóa chất, chợ phụ tùng... đến những cái chợ bán hầm bà lằng xắng cấu như chợ Nhỏ, chợ Dân Sinh... Dù là chợgì thì ở chợ luôn đậm đặc không khí của một Sài Gòn, năng động, tình cảm và phóng khoáng.

Trong “Gia Định là nhớ, Sài Gòn là thương 2”, tác giả Cù Mai Công tiếp tục đưa bạn đọc ghé thăm từng căn nhà, giới thiệu từng nếp sống của những gia đình Sài Gòn xưa.

Vốn thích lang thang ngoài đường suốt cả thời niên thiếu, Cù Mai Công đã có những “tài sản” vô giá về những điều “tai nghe mắt thấy” trong nhịp sống vô cùng phong phú của Sài Gòn ở một giai đoạn rất đặc biệt. Mặc dù không tự nhận là nhà nghiên cứu nhưng tác giả luôn có những phát hiện mới mẻ, thú vị mà ít nhà nghiên cứu nào khai thác được. Hơn nữa, tác giả đã kết hợp những trải nghiệm của mình với những tư liệu sẵn có để rồi đưa ra những phát hiện rất thuyết phục mà ít ai ngờ được.

Trong phần “Sài Gòn là thương”, tác giả tiếp tục chia sẻ về chợ Bến Thành – một biểu tượng quá quen thuộc tưởng chừng như ai cũng biết nhưng vẫn có những thứ khiến ta bất ngờ. Ví như, ít ai biết rằng từng có những chiếc cầu đi bộ được dựng lên ngay trước cổng Nam của chợ. Hoặc, ít ai có thể hình dung được nơi đây từng có những bến xe hoạt động nhộn nhịp suốt ngày đêm.

Kể hết chuyện Bến Thành, tác giả lại dắt bạn dạo quanh những trục đường chính của trung tâm Sài Gòn để kể về chuyện đời của chúng. Có lẽ bạn đọc sẽ ngạc nhiên khi biết rằng, nhiều “cung đường vàng” đắt đỏ bậc nhất của Sài Gòn ngày nay đã từng là những kênh rạch ngoằn ngoèo vào những buổi sơ khai.

Điểm đặc biệt ở cuốn sách này là tác giả đã dành phần lớn không gian để chia sẻ về kiến trúc hiện đại miền Nam – một sự sáng tạo mang dấu ấn riêng của người Việt vốn được các kiến trúc sư thế giới khen ngợi – nhưng ngày nay đã bị lãng quên. Cù Mai Công đã rất tâm huyết khi cất công đi từng ngôi nhà, từng căn biệt thự tiêu biểu của phong cách này để chọn ra giới thiệu với bạn đọc.

Thông qua ngôn ngữ kiến trúc được trình bày một cách dễ hiểu, chúng ta có thể cảm nhận được tinh thần dân tộc của những vị kiến trúc sư người Việt đã cố gắng bản địa hóa kiến trúc như thế nào, không chỉ về mặt mỹ thuật mà còn về công năng sử dụng sao cho phù hợp với tình hình khí hậu đặc trưng của vùng nhiệt đới. Hơn hết, qua góc nhìn sâu sắc của tác giả, bạn đọc có thể cảm nhận được mỗi ngôi nhà không chỉ là khối bê tông khô cứng mà phía sau còn có cả những câu chuyện buồn vui của những chủ nhân, những gia đình đã từng sống tại nơi đây.

Một điểm đặc biệt và quý giá của cuốn sách là những hình ảnh quý hiếm cùng những câu chuyện có thật được cung cấp bởi chính gia đình những vị kiến trúc sư tài ba xưa kia, những người đã tạo nên một thời kỳ rực rỡ của kiến trúc hiện đại miền Nam.

Trong phần “Gia Định là nhớ” lần này, Cù Mai Công sẽ dẫn bạn đi xa hơn về vùng ngoại vi Ông Tạ như: Lăng Cha Cả, công viên Hoàng Văn Thụ, đường Nguyễn Trọng Tuyển… Ít ai biết rằng nơi đây cũng từng có một “vườn hoang” hơn mười hecta cạnh hai khu mộ cổ “bí ẩn” xưa hàng thế kỷ và từng có bệnh viện lớn nhất của Mỹ ở miền Nam trước 1975… Ít ai biết ở ngoại ô Sài Gòn còn cất giữ bao phận đời, bao kiếp người tảo tần, ngược xuôi ngang dọc,và cả những tên tuổi văn nghệ sĩ Bắc – Trung – Nam lừng lẫy một thời, như Vân Hùng, Nguyễn Ngọc Bạch, Nguyễn Văn Đông, cặp nghệ sĩ Kim Hoàng – Như Mai…

Rốt cuộc, cho dù tác giả có lúc viết về những đại lộ sang trọng hay những con hẻm nhỏ ngoằn nghèo, về biệt thự của một chính khách hay một hàng quán vỉa hè, về một nghệ sĩ nổi tiếng hay một nhà giáo vô danh… chúng ta đều thấy vượt lên những chủ đề tưởng như khô khan đó là những phận đời thăng trầm, về tình người ấm áp của những bà con di cư “chân ướt chân ráo” trong những ngày đầu tiên về vùng đất mới; là sự hòa nhập của những người từ các vùng miền khác nhau với tinh thần cởi mở; là những nếp nhà có thể gìn giữ nguyên vẹn suốt nhiều thế hệ; là đạo đức của những người thầy vẫn sáng ngời cho dù trải qua bao thăng trầm thời cuộc…

Chỉ với lát cắt của những mảnh đời trong một khu vực rộng chừng 7km2, chúng ta như thấy được toàn bộ bức tranh của Sài Gòn suốt 3 thế kỷ. Có cảm tưởng như những vốn liếng hiểu biết, ký ức và tình cảm của Cù Mai Công đối với vùng đất này là vô tận, kể mãi cũng không bao giờ hết những câu chuyện hay và ý nghĩa.

"Ở thành phố này, không ai buồn quá lâu đâu. Nghe thành phố thở đi, trong hơi thở đó có người Nghệ An, người Hà Nội, người Huế, người Hoa, người Khmer, người Hàn, người Mỹ... Trong hơi thở đó có ta, có mình. Một thành phố tổng hợp mà không ô hợp, một thành phố xóa đi bản ngã, để dù có gốc gác ở nơi nào đi nữa cũng có thể nói tôi là người Sài Gòn.”

Những trang viết sống động và giàu cảm xúc, khi lãng mạn khi hóm hỉnh của Bình Bồng Bột về Sài Gòn, hòa với sắc màu rực rỡ tươi mới trong những bức tranh của Thăng Fly, đã khắc họa thật trìu mến một thành phố của đại lộ thênh thang và ngõ hẻm lắt léo, của nỗi hoài niệm quá khứ và cuộc chuyển mình hiện đại, của cái bất biến và sự đổi thay, nhưng trên tất cả, là của những con người ấm áp khiến ta tin vào điều tử tế trong cuộc sống.

Sài Gòn hay ta! là một tiếng thốt lên sảng khoái, cũng có thể là suy ngẫm tâm đắc của các tác giả về sự bao dung và chân tình của thành phố không bao giờ chịu già này.

“Sau khi đi suốt mấy trăm trang sách để tìm chân dung người Sài Gòn, vật cả còn hơn đi tìm chân dung tình yêu, có vẻ tác giả cũng dần dà nhìn thấy ánh sáng ở cuố cuốn sách. Chàng gật gù tâm đắc: Người Sài Gòn tức là người hay nói câu "Người mình với nhau mà!'. Rút ra được kết luận đó, chàng trai trẻ tên Bình xem ra chẳng 'bồng bột' chút nào!"

Sài Gòn Khâu Lại Mảnh Thời Gian (Tạp Bút)

Quyển sách tập hợp những bài viết ngắn nhìn lại Sài Gòn ngày hôm qua, không phải bằng cặp mắt của nhà nghiên cứu mà của một người tha thiết yêu Sài Gòn, gắn bó với mảnh đất này từ bé và kể lại các câu chuyện thông qua những mảnh kỷ niệm; đó có thể là những câu chuyện hết sức sống động về chuyện ăn, uống, giải trí, thói quen sinh hoạt… cho đến những nhận định sâu sắc hơn về lịch sử, dấu tích cha ông trên một vùng đô thị đang hiện đại hóa từng ngày. 

Món Ngon Sài Gòn Từ Nhà Ra Phố là một tập tranh màu nước sống động về các món ăn đặc trưng của Sài Gòn như bò bía, bánh tráng trộn, cơm tấm, hủ tiếu gõ, hay những món ngon du nhập từ những vùng miền, đất nưốc khác luôn được sài Gòn đón nhận như phở, bún đậu mắm tôm, gà rán, hamburger, Gắn liền với mỗi món ăn còn là những câu chuyện, kỷ niệm, dù nhỏ nhặt, riêng tư của tác giả nhưng cũng không kém gần gũi và thân quen như chính câu chuyện của mỗi người.

Món Ngon Sài Gòn Từ Nhà Ra Phố được tác giả - một người Sài Gòn trẻ - thực hiện trong những ngày giãn cách vì dịch COVID-19 lan rộng ở Sài Gòn, phần nhiều bằng trí nhớ và tư liệu thu thập được trước đó. Hy vọng cuốn sách sẽ mang đến cho bạn đọc một chuyến trải nghiệm ẩm thực thú vị bằng thị giác cũng như tái hiện được phần nào nét văn hóa đặc sắc của một thành phố hào sảng và bao dung.

"Ấn tượng nhất về cái đọc, được gây ra từ sách “Thương những miền qua” của Nguyễn Thị Hậu là một giọng văn tự sự đậm chất Nam bộ, trong cách kể chuyện rủ rỉ tâm tình, gây nhớ, gây thương, và gây ngẫm ngợi của người viết. Với tư thế và tâm thế của một phụ nữ làm nghề đặc biệt – khảo cổ học, kể về những miền đất đi qua – với muôn vàn thương nhớ.

Thực ra, Hậu không chỉ đi qua, mà là đi đến và cũng là đi về miền đất quê hương, nơi cha sinh mẹ đẻ. Và Hậu đã không ngừng đi, không chỉ đi, trên dọc dài đất nước mình. Để rồi, tất cả sự đi chứa chan cảm xúc ấy, đã lên hương, thành tình tự, ngụ trong một chữ thương, (theo cách nói Nam bộ, chữ thương dùng để chỉ chữ yêu. Con trai Nam bộ không nói anh yêu em mà nói anh thương em).

Bởi vậy, chữ thương ngự ngay tên sách của Hậu: “Thương những miền qua”. Vì thế, sách có chữ thương này rất có thể động lòng người chịu đọc nó.

Bởi lẽ, người đọc nào mà chẳng thương miền đất đã sống, thương miền đất sắp đến và thương về miền đất mình sẽ trở lại - nơi quê hương nguồn cội.

Như khát khao “quay đầu về núi”?"

PGS.TS. Nguyễn Thị Minh Thái

Không hẳn là một tập tản văn hay sách ảnh, càng không mang tính nghiên cứu, nhưng Sài Gòn - Chuyện Đời Của Phố lại chứa đựng rất nhiều hình ảnh, cảm xúc, đồng thời đầy ắp những tư liệu mới lạ.

Với hơn 250 trang sách, Sài Gòn - Chuyện Đời Của Phố 5 dẫn dắt bạn đọc qua những giai thoại về cha con nhà Franchini và lãnh địa Continental, mà khách sạn này có thể nói là một huyền thoại ngự trị trên rất nhiều bưu thiếp cổ về Sài Gòn và gần như thành một thứ biểu tượng phi chính thức của thành phố này. Chuyện về bà Thạnh Thị Mậu – chủ nhà in mang tên mình – mà không hề biết chữ, trong khi bà là người quản lý giỏi được gần xa nhắc tới. Chuyện một thời làm tranh sơn mài được tìm tòi và phát triển nhờ các giáo sư và sinh viên của trường Mỹ thuật Đông Dương…

Không hẳn là một tập tản văn hay sách ảnh, càng không mang tính nghiên cứu, nhưng Sài Gòn - Chuyện Đời Của Phố lại chứa đựng rất nhiều hình ảnh, cảm xúc, đồng thời đầy ắp những tư liệu mới lạ.

Sài Gòn - Chuyện Đời Của Phố 4 trở lại với những di sản tinh thần của Sài Gòn một thời đang ngày càng bị thời gian vùi lấp. Thành phố chuyển mình, nhiều thứ thuộc về xưa cũ đã không còn nữa. Rồi những người Sài Gòn cũng dần bỏ nó mà đi, mang theo những hiểu biết về đời sống một thời. Nó sẽ mất luôn khi họ nằm xuống. Mái tóc xức dầu dừa láng mượt của phụ nữ miền Nam dù giàu hay nghèo, bởi ai cũng chuộng cái đẹp. Con đường Trương Tấn Bửu (nay là Trần Huy Liệu) chỉ dài khoảng 700m mà chứa đựng hàng trăm câu chuyện trong nó. Những người đẹp nức tiếng một thời: danh ca Khánh Ly, nghệ sĩ Thanh Nga, chị em nghệ sĩ Thái Hằng – Thái Thanh…và cả Huyền Chi, tác giả bí ẩn của bài thơ Thuyền viễn xứ được Phạm Duy phổ nhạc. Tiếng rao ngọt lịm của cô bán chè, âm thanh ồn ã rao hàng đánh thức Sài Gòn mỗi hừng sáng trong từng khu phố, trên mỗi con đường. Tiếng đờn ca từ tiệm hớt tóc….

Hồn đô thị gồm 30 bài tùy bút được tuyển chọn từ bộ sách Sài Gòn – Chuyện đời của phố (5 tập) đã được xuất bản trong khoảng thời gian từ 2014-2018. Mỗi tập trong bộ sách thường có vài bài tùy bút – xen kẽ các bài khác mang tính sưu khảo – được nhiều độc giả đặc biệt yêu thích.

Với giọng văn trầm tĩnh, giàu cảm xúc và tư liệu đầy đặn, 30 câu chuyện kể như những thước phim ngắn được bật lên, lần lượt đưa người đọc tìm về những hồn cốt Sài Gòn đã từng hiện diện, ẩn tàng trong tính cách của người Sài Gòn và trong những góc khuất của đời sống. Nó có thể biểu hiện qua chuyện cũ về hẻm Tô Châu hay trong hẻm nhỏ gần chợ Thiếc ở Chợ Lớn, qua một chuyến dạo chơi lý thú đi thăm Sài Gòn vào thập niên 1940 của một cụ già tuổi tám mươi nhớ lại, qua chân dung người vợ Triều Châu hiền hậu bao dung của một tay trống nổi tiếng, câu chuyện “ông già áo đen” với tiếng kéo lắt xắt bên món gỏi khô bò khu nước mía Viễn Đông hay qua những tiếng rao đậm đà trong ký ức tuổi nhỏ của nhiều lớp người trên vỉa hè Sài Gòn… Tất cả là sự hòa quyện về lịch sử, văn hóa, tâm lý, lối sống, âm nhạc, kinh doanh… của những giá trị Sài Gòn đã từng tồn tại, nay trở về trong ký ức và niềm thương cảm về thân phận một thành phố mà mỗi người, mỗi thế hệ người dân đã gắn bó bằng những cách khác nhau.

Cuốn sách thực sự là món quà quý để tìm về di sản văn hóa của Sài Gòn và dành để hòa điệu, tri ân những độc giả luôn nặng lòng với thành phố này.

Sài Gòn xưa là tên thành phố Chợ Lớn bây giờ. Theo tác giả “Gia Định thành thông chí”, Sài là tiếng mượn từ chữ Hán, có nghĩa là củi gỗ. Gòn là tiếng Nam chỉ bông gòn hay cây gòn.

Về sau, người Pháp đã gọi tên thành phố là Sài Gòn vì họ thấy tên đó trong các bản đồ địa lý do người Âu Tây vẽ, ở đây người ta chỉ tên thành phố bằng tên gọi bao quát nhưng là tục danh xưa dùng để gọi toàn thể địa phận tỉnh Gia Định.

Kỷ niệm 310 năm hình thành và phát triển (1698-2008) Sài Gòn - TP.HCM và vùng đất Nam Bộ, Nhà xuất bản Trẻ trân trọng giới thiệu đến bạn đọc tập Bút ký của nhà văn Sơn Nam bao gốm 3 tác phẩm đã xuất bản được tập hợp lại. Đó là: Giới thiệu Sài Gòn xưa (NXB Kim Đồng,1995), Ấn tượng Sài Gòn 300 năm (NXB Trẻ, 1998) và Tiếp cận với Đồng bằng sông Cửu long (NXB Trẻ, 2000). Tập sách được xuất bản nhân dịp nhà văn Sơn Nam qua đời được thất tuần như một nén hương nhỏ tưởng nhớ nhà văn lớn- người khởi đi từ vùng rừng U Minh, Rạch giá đã dành hết cuộc đời mình cho sự nghiệp nghiên cứu và viết về đất và người Nam Bộ, người đã từ chang đước nhỏ trở thành cây đại thụ trong lòng bạn đọc gần xa.

Đất Gia Định Xưa, Bến Nghé Xưa, Người Sài Gòn.

Thông qua tập sách, người đọc sẽ có điều kiện để hiểu biết thêm về vùng đất gọi là Gia Định xưa (cụ thể là cả Nam Bộ), từ đó hiểu thêm sự hình thành của Bến Nghé (vùng đất Sài Gòn, Gia Định nay là Thành phố Hồ Chí Minh) và tính cách của người Sài Gòn – gần như là đại diện tính cách của người Nam Bộ trong quá trình phát triền, xây dựng từ khi mở đất đến nay.

Không hẳn là một tập tản văn hay sách ảnh, càng không mang tính nghiên cứu, nhưng Sài Gòn - Chuyện Đời Của Phố lại chứa đựng rất nhiều hình ảnh, cảm xúc, đồng thời đầy ắp những tư liệu mới lạ.

Mạch ngầm xuyên suốt mà người đọc dễ dàng nhận ra thông qua Sài Gòn - Chuyện Đời Của Phố 3 vẫn là một Sài Gòn phồn hoa, rộng mở đón nhận thành phần, không phân biệt xuất thân, gốc gác. Những đặc điểm đó khúc xạ qua lăng kínhvà sự nhìn nhận riêng của những nhân chứng từng là người ở các tỉnh lân cận đến thành phố này. Theo tác giả: “Những người di dân đến Sài Gòn luôn phát hiện những điều thú vị mà những người sống ở đô thị này từ nhỏ đến lớn cũng không nhận ra được”.

Đó là một Sài Gòn sang trọng, hoa lệ trong lời kể của chàng thanh niên Lý Thân – cậu ấm trong một gia đình ở Lái Thiêu (Bình Dương), thông qua chuyến lang thang khám phá của mình trên đường phố Sài Gòn trước 1954. Sài Gòn trong mắt người miền Trung cách nay hơn bảy mươi năm trước là: “... nhà cửa phố xá đông nghẹt, có nhà lầu cao ba tầng, có đường đi rộng rãi ba thước, trên bộ xe hơi chạy boong boong, dưới nước tàu thủy chạy vù vù, tối về đèn điện thắp sáng choang như ban ngày, ông Tây bà đầm ôm nhau đăng-xê coi vui mắt quá chừng! Thật là văn minh quá sức tưởng tượng của dân An Nam ta...”. Có thể đó là những ngộ nhận từ sự thật được tô vẽ thêm, nhưng qua những trang sách, Sài Gòn còn là nơi những người nghèo chí thú làm ăn và giỏi tích cóp như “chú Chệc bán đậu phộng rang”, “cánh xe ôm uống cà phê vợt đọc nhật trình” hay cư dân góc xóm Đa Kao… Không giàu có nhưng có thể tồn tại an nhiên và phong lưu, giữ bản sắc, nguồn gốc của mình. Ngay cả ở người giàu sụ, tiêu tiền như nước cũng có tác phong giản dị đến bất ngờ như trong bài “Người trong này họ như thế”. Sài Gòn qua câu chuyện của người con dâu trong một gia đình cư dân lâu đời ở Bà Chiểu chuẩn bị đón Tết tái hiện đời sống người Sài Gòn – Gia Định hồn hậu, nhân ái, trọng nghĩa. Sài Gòn trong sinh hoạt những ngày trước Tết của gia đình gốc người Hà Nội đến sống ở cổng xe lửa số 7,quận Phú Nhuận với sự tinh tế, nhẹ nhàng, thoảng hương hoa thủy tiên trong nỗi nhớ quê xưa rưng rưng ký ức. Góc nhìn của họa sĩ ký họa kiêm phóng viên Mỹ Dick Adair về những bức tranh ghi chép mọi mặt đời sống nơi đây, ghi nhận tinh tế đến chi tiết người Sài Gòn “giặt đồ, nghe radio và mùi nước mắm đang xào nấu trên bếp”, trong khi bên kia sông máy bay đang nã đạn và kết luận rằng:“sự hòa nhập vào đời sống Sài Gòn mới là câu chuyện thú vị hơn mọi kế hoạch đã trù tính”

Với "Sài Gòn Năm Xưa", chúng ta thấy một bức tranh tổng quát về thành phố Sài Gòn qua ngòi bút biên khảo và kể chuyện của học giả Vương Hồng Sển. Một Sài Gòn xa xưa hiện lên từ thuở dân Việt đi mở cõi dần xuống phương Nam. Sự hình thành nên Thành phố Sài Gòn với sự pha trộn nhiều sắc dân để tạo nên một diện mạo chung của cộng đồng.

Với một Sài Gòn đa sắc thái về chủng tộc, lối sống thì phong tục, lễ nghi, kiến trúc cũng vì đó mà rất phong phú. Và cuối cùng là "con người Sài Gòn" với sự pha trộn tính cách khi các dân tộc chung sống giao thoa với nhau, cộng với sự trù phú của vùng đất phương Nam đã tạo nên con người của vùng đất Sài Gòn phóng khoáng, hào sảng.

Sài Gòn Năm Xưa là một tác phẩm biên khảo công phu, kỹ lưỡng với những tài liệu quý được tác giả sưu tầm góp nhặt, và được kể với một văn phong hài hước, duyên dáng đậm chất Nam bộ đã làm cho "Sài Gòn năm xưa" mang một nét riêng rất độc đáo.

Sài Gòn Tạp Pín Lù (tức Sài Gòn Năm Xưa II, III) nối tiếp Sài Gòn năm xưa của tác giả Vương Hồng Sển. Nói như tác giả, Sài Gòn Tạp Pín Lù là một Sài Gòn như một nồi lẩu thập cẩm, Sài Gòn đủ thứ chuyện trên đời và cũng vì thế mà trong Sài Gòn tạp pín lù ông đã nhớ đâu viết đó nên rất tự do, tự nhiên, chân thành và không kém thân tình. Người đọc say xưa đọc Sài Gòn tạp pín lù bởi vì bút pháp cùng với văn phong cố hữu có một không hai của tác giả.
Và với một văn phong rất đặc biệt như vậy, nhiều tư liệu lịch sử, địa dư, thú chơi, những nhân vật lừng danh một thuở,... một Sài Gòn hiện lên muôn vẻ rất sinh động, ngoài ra nó còn là những thư mục cần thiết cho những ai cần muốn nghiên cứu về Gia Định, về Sài Gòn xưa, về đồng bằng Nam Bộ, và kể cả những vốn liếng để cho những cây bút nào muốn viết về con người, vùng đất phía Nam đầy sôi động, giàu tiềm năng, đất làm ăn, đất ăn chơi một thuở...

Ngoài những nội dung giống với bản in đầu tiên, trong lần tái bản này, tác giả đã cẩn trọng bổ sung và điều chỉnh khiến cho nội dung về Ông Tạ được đầy đủ và phong phú hơn so với lần ra mắt cách đây 3 năm. Độc giả sẽ được biết thêm về trận đánh của nhà Nguyễn và quân Pháp tại đồn Chí Hòa, nơi mà gần 100 năm sau trở thành trung tâm vùng Ông Tạ. Ngoài ra, tác giả còn khắc họa rõ hơn về những cộng đồng có mặt tại khu vực này trước thời điểm 1954, để từ đó chúng ta hiểu được quá trình hòa nhập của những người di cư khi đến vùng đất mới.

Bất chấp sự khác biệt tôn giáo, vùng miền, chính trị.., những cộng đồng này có thể chung sống “hòa nhập mà không hòa tan”; có nền nếp gia phong nằm trong tình làng nghĩa xóm, tình đồng hương; có sự hòa nhập, cải biên nhưng cũng không làm mất đi nét riêng và phong vị của quê nhà. Và đến hôm nay, cộng đồng Bắc 54 đã trở thành một phần máu thịt của vùng đất Sài Gòn nói riêng và miền Nam nói chung.

Sau khi gấp quyển sách này lại, lúc nào đó bạn chợt đi ngang qua ngã ba Ông Tạ, hoặc một xóm đạo nào đó ở Sài Gòn, có thể bạn sẽ thấy yêu thêm Sài Gòn vì đã thấu hiểu một thành phần quan trọng đã làm nên thành phố này.

Chuyện cười cổ nhân cho chúng ta biết lối hành xử của người xưa, truyền đạt những bài học về đối nhân xử thế, vê luật nhân quả, hoặc đơn giản chỉ là mang lại những khoảnh khắc vui tươi.

Chúng ta biết ơn người có công ghi lại, lưu giữ hồn cốt văn hóa dân gian Việt Nam, những lời ăn tiếng nói, phong tục, cách nghĩ, cách hiểu về các sự việc đôi khi thoáng qua nhưng ấn tàng sự thâm thuý.

Sài Gòn là tất cả, một bức tranh đa dạng, sinh động, khó nắm bắt như những lớp sóng của dòng Cửu Long cuồn cuộn từ thượng nguồn đổ về mùa nước lớn, để rồi lớp phù sa màu mỡ từ từ lắng đọng nuôi cánh đồng lúa vàng và vườn cây trái ngọt là

Từ mọi vùng miền đến đây làm ăn kiếm sống và không ít người được sung túc, nhưng nếu ai đó trong số những người “lỡ dĩ” ở lại đây mà không đủ nghĩa tình để nhận ra Sài Gòn như một phần đời mình, chưa đủ yêu thương để thấy mình là một phần của Sài Gòn, chưa đủ mở lòng để thấy Sài Gòn như một quê hươ thì cũng có sao đâu, Sài Gòn không lấy đó làm điề

Chỉ khi đã đi xa rồi, có người mới nhận ra rằng mình đã gửi lại thành phố một phần trái tim.

Trruyện dài dành cho thiếu nhi, nhưng người lớn đọc cũng hổng sao, mà người già đọc càng khoái.

Thật ra, thế giới học đường và cuộc sống trẻ em đô thị thời chiến đã từng được đề cập đây đó trong văn học sau 1975, nhưng phải thừa nhận Lê Văn Nghĩa là người đầu tiên tái hiện một cách đậm đặc và đầy chi tiết sống thực trong văn xuôi, với tư cách người trong cuộc. Điều thú vị là tác giả không hề có chủ ý giáo huấn ai, nhưng cả hai cuốn truyện của ông khiến người đọc phải suy nghĩ về cách sống ở đời, cách ứng xử trong tình bạn, tình thầy trò, tình người phố thị....

Cứ đến gần Tết, độc giả Sài thành lại trông đợi những sạp báo dọc đường phố trưng ra những tờ giai phẩm Xuân, như những bông hoa mới nở đầy màu sắc, thay cho mấy tờ nhật báo không bìa hàng ngày đầy các cột chữ đen li ti. Có thể nói các tờ báo Xuân mang tín hiệu Tết đậm đà không thua hình ảnh đống dưa cao ngất ở cửa Bắc chợ Bến Thành hay mớ lạp xưởng treo kín mít ở chợ La Cai trên đường Nguyễn Tri Phương. Trên tờ báo đặc biệt này, giống như khi thời tiết chuyển mùa, mọi thứ ồn ào, tranh cãi, lộn xộn của đời thường được tạm gác qua một bên, nhường chỗ cho những cảm xúc sâu lắng, chiêm nghiệm, nhìn lại năm qua và hy vọng cho năm tới.

Những tờ báo Xuân gọi tôi về mấy ngày Tết cũ, với buổi tất niên thi cạp dưa hấu ở trường Võ Tánh hồi học tiểu học, những buổi sáng tháng chạp giúp ba nhổ lông vịt để nấu nồi thịt vịt hầm, lần đi xem đại nhạc hội có nghệ sĩ Ngọc Phu giả tiếng chó sủa, gà gáy, ngựa hí...và mấy ngày Tết vùi đầu vào trang Mai Bê Bi dành cho thiếu nhi trên báo Chính Luận.